Lestrardagbók Hrefnu í kennslufræði

Inngangur

Mér finnst það vera mikil forréttindi að fá að taka þátt í námskeiði þar sem mér er gefið ‘leyfi’ til að skoða mitt eigið starf og starfsvettfang.  Ég er núna á mínu öðru ári sem lektor við HÍ og það verður að viðurkennast ég hef ekki alveg náð að samþætta ímyndina sem ég hafði af starfinu við raunveruleikann eins og ég upplifi hann.

Þetta hefur valdið mér talsverðum heilabrotum, og mig langar því að nota tækifærið til að skoða hvernig háskólakennarar eru almennt að upplifa starfið sitt og hvernig þeir fara að því að framkvæma allt sem framkvæma þarf.  Einnig er ég forvitin vita hvað breytist frá ári til árs og hvernig búast megi við að starfið þróist.

Ímyndin

Ég hafði mjög óljósa hugmynd um hvað fælist í starfinu.  Mér fannst þó líklegt að ég hefði tíma og andlegt pláss til að eyða tíma í að rannsaka það sem ég hefði áhuga á.  Mér skildist að kennslan væri helmingur af starfinu, og þar með mætti gera ráð fyrir 2-3 dögum í viku fyrir kennslu.  Ég sá fram á að vera til taks fyrir fjölskyldu mína ef börnin veiktust, og í skólafríum, og að ég næði að stunda vinnuna án þess að vinna um kvöld og helgar, enda ekki borguð laun fyrir meira.

Ég hafði heyrt út undan mér að ég þyrfti að sækja um styrki, og sitja í nefndum, en doktorsnám mitt bjó mig undir hvorugt svo ég renndi blint í sjóinn þar.

Mín upplifun

Eins og ég bjóst sjálf við þá hefur verið talsverður munur á fyrsta og öðru starfsári hjá mér (sem eiginmaður minn tekur heils hugar undir).  Áður en ég hóf störf þá fékk ég loforð um það frá mínum yfirmanni að ég myndi aldrei kenna tvo nýja kúrsa í einu.  Þetta stóðst að mestu, fyrir utan síðustu fimm vikurnar á fyrsta vormisserinu.

Misserin tvö einkenndust af því að ég samdi svo til alla fyrirlestra frá níu um kvöldið til þrjú eða fjögur nóttina fyrir fyrirlestur.  Þetta var ekki vegna þess að ég var svo upptekin um daginn, heldur var þetta mín (lélega) lausn á valkvíðanum sem fylgir því að semja fyrirlestur.  Með því að hefja verk eins seint og hægt var þá gat ég ekki velt mér upp úr öllum mögulegum möguleikum heldur gekk hreint til verks og kláraði á u.þ.b. 6 klst.  Í þau fáu skipti sem ég reyndi að hefja fyrirlestrasamningu fyrr, þá gat ég auðveldlega eitt tveimur dögum í verkið.

Fyrir utan fyrirlestra þá hélt ég úti vikulegum heimaverkefnum.  Ég upplifði heimadæmin sem mitt tækifæri til að draga fram helstu atriðin sem fjallað var um í fyrirlestri og fannst því erfitt að setja bara ‘eitthvað’ fyrir.  Það fóru því oft heil eftirmiðdegi í samningu á heimadæmum þar sem ég leitaði fanga í hinum ýmsu bókum, og svo a.m.k. heilt eftirmiðdegi í að semja lausnir á dæmunum.

En það telst ekki nóg að semja dæmi og leysa þau, heldur er almenn krafa um endurgjöf.  Að sjálfsögðu datt ég snemma í þá gryfju að fara yfir dæmin með stækkunargleri, sem gekk upp að hluta því nemendurnir voru bara í kringum 20.  Síðarmeir tamdi ég mér að gefa fullt fyrir ‘heiðarlegar atlögur’ sama hver niðurstaðan væri en það tók tíma að sætta sig við það.  Ef ég þarf að fara efnislega yfir dæmi í dag, þá tekur það mig enn gríðarlega langan tíma að ákveða hvernig skipta skuli niður punktum svo ‘sanngjarnt’ sé.  Það er sérstaklega kvalarfullt að fara yfir próf (svo ekki sé minnst kvölina við að semja próf).

Niðurstaðan var sem sagt sú að kennslan át upp allan minn tíma og alla mína andlegu orku þetta fyrsta skólaár.  Varanlegt svefnleysi og stanslaus stress yfir að ná að klára allt á réttum tíma hjálpaði ekki til.  Þetta hefði kannski verið allt í lagi, ef tæplega helmingur af vinnunni minn væri ekki skilgreindur sem ‘rannsóknir’…

Fyrsta skólaárið mitt rétt tókst mér að gera loka-lagfæringar á grein sem ég hafði sent inn fyrr um árið.  Síðan hafði ég hug á því að skipta um rannsóknarvettfang, en hafði aldrei tíma til að setjast niður í frið og ró til að hugsa minn gang og ákveða hvað ég hefði áhuga á að gera.  Það gerðist því ekkert rannsóknartengt allt vormisserið sem olli mér þó nokkru hugarangri.

Ofan á  það bættist svo sektarkennd yfir því að sinna fjölskyldunni ekki nógu vel.  Minn elskulegi eiginmaðurinn tók að sér að ferja yngra barnið til og frá leikskóla, og hann tók einnig að sér alla eldamennskuna.   Börnin börðust um athygli mína, en ég var annars hugar.

Um sumarið náði ég aðeins að klóra í rannsóknarbakkann með því að fara að tala við fólk og finna tvo aðila sem ég hafði mögulega áhuga á að vinna með.  Síðan skall skólaár númer tvö á.

Á haustmisseri þá kenndi ég aftur sama kúrs og árið áður, en nú bættist við nýr kúrs.  Kúrsinn sá var á meistarastigi og til að bjarga mínu eigin skinni og geðheilsu, þá valdi ég bók sem kom með nothæfum glærum.  Í staðinn fyrir að semja fyrirlestra, þá fólst vandinn í að ná að lesa nóg í bókinni til að geta stautað mig sæmilega skammlaust í gegnum bókar-glærurnar.

Ég tók einnig að nota verkefnin úr kennslubókinni svo og lausnirnar við þeim sem heimadæmi, þrátt fyrir að það sé alvitað að nemendur séu mjög lúnknir við að verða sér úti um lausnirnar.  Þrír nemendur luku kúrsinum (af fimm sem byrjuðu), þar af voru tveir sem voru áhugasamir um efnið, en einn nemandi neyddist til að taka kúrsinn því það var búið að fella niður svo marga aðra kúrsa.  Þetta olli því að ég upplifði kennsluna að nokkru leyti sem ‘eyðslu’ á mínum tíma.  Ég hefði viljað hafa stærri hóp fyrir alla þessa vinnu.

Minnug fyrsta skólaárinu, þá sór ég að hætta að vinna á næturna.  Ég náði að standa við það að mestu leyti, enda ekki að semja fyrirlestra frá grunni.  Í staðinn átti ég það til að vera lesandi nýju kennslubókina, eða rifja upp gömlu fyrirlestrana til eitt um nótt.  Ég vann einnig næstum allar helgar við verkefnayfirferð, og við að undirbúa fyrirlestur mánudagsins.   Einu rannsóknirnar sem gerðust var lítið verkefni sem Erasmus-nemi vann fyrir mig í samstarfi við annan kennara.  Ég hafði einnig tekið að mér doktorsnema um sumarið, en neminn sá var með eigið verkefni og hvarf síðan á brott í skiptinám um haustið.

Nú er ég komin á annað vormisseri og hlutirnir eru aðeins að skána.  Fyrstu tvær vikurnar þurfti ég reyndar að kenna tvo kúrsa samhliða (annan með nýjum fyrirlestrum), og síðan fara yfir verkefni tengd honum.  Nú í byrjun febrúar ég er loksins farin að sjá fram á að kenna bara einn kúrs sem ég hef kennt áður, og ég finn að það er að losna andlegt pláss til að gera eitthvað annað en bara kenna.

Rannsóknir sitja sem fyrr á hakanum, en ég er komin með hugmynd að sviði sem mig langar til að skoða og nú sé ég fram á að hafa einhvern tíma til þess.  Gallinn er bara sá að í lok mars fæ ég hinn kúrsinn aftur í hausinn í 2-3 vikur, og síðan taka við próf þannig að ég sé ekki fram á langan friðsælan tíma, heldur er núna ‘stund á milli stríða’.

Hugrenningar

Það sem ég hef lært á þessum tveimur árum er eftirfarandi:

• Ef ég er að kenna annað hvort einn nýjan kúrs, eða tvo kúrsa samhliða, þá geri ég afskaplega lítið fyrir utan það, sökum skorts á tíma og andlegu plássi.
• Það er auðvelt að stunda ekki rannsóknir.
• Mér leiðast heimadæmi, og finnst fáranlegt að vera ennþá að leysa heimadæmi á gamals aldri.  Mér finnst ekki gaman að fara yfir heimadæmi.
• 14 vikur eru langur tími, og þó svo maður sé snöggur að gera hlutina í upphafi, þá verður maður fljótt þreyttur og hlutirnir fara að taka lengri tíma, sem þýðir fljótt helgar- og kvöldvinnu, sem síðan þýðir meiri þreytu og allt tekur ennþá meiri tíma…
• Starfið er merkilega ósveigjanlegt, sérstaklega þegar kenndir eru tveir kúrsar samhliða.  Það þarf að standa skil á fyrirlestrum og verkefnum á fyrirfram ákveðnum dögum, og veikindi, þreyta og annað slíkt skipta engu máli.
• Nemendur koma sjaldan á óvart.

Spurningar

• Ná háskólakennarar almennt að stunda rannsóknir samhliða því að kenna tvo kúrsa?  Hvað með 1 kúrs?  Ef svo, hvernig?
• Ná háskólakennarar almennt að stunda vinnuna án þess að vinna um kvöld og helgar?  Ef svo, hvernig?
• Eru háskólakennarar meiri kennarar eða meiri rannsakendur?  Þarf háskólakennari að velja annað hvort, eða er hægt að samtvinna þessi tvö mjög svo ólíku hlutverk?  Ef svo, hvernig?
• Launamál: Hvernig þróast þau sérstaklega með tilliti til sorglega lítilla rannsókna?
• Eru háskólakennarar almennt sáttir við starf sitt?  Af hverju, af hverju ekki?
• Hverjar eru reynslusögur fólks sem hefur bæði starfað sem háskólakennarar og á almennum markaði?

Rannsóknaraðferð

Lesa greinar og taka viðtöl við háskólakennara í verkfræðideild, með sérstaka áherslu á kennara sem hafa unnið á almennum vinnumarkaði.